طرح حفاظت بافت تاریخی نائین

شورای عالی شهرسازی و معماری ایران در جلسه مورخ 1404/09/17، مصوب جلسه مورخ 1403/09/25 کمیسیون ماده ۵ شهر نائین در خصوص «طرح ویژه حفاظت و احیاء بافت تاریخی‌ – فرهنگی شهر نائین» را با توجه به صورتجلسه مورخ 1404/04/24 کمیته فنی شماره سه مورد بررسی و تصویب قرار داد و مقرر نمود:

1. با توجه به این‌که تراکم جمعیتی بافت تاریخی نسبت به تراکم جمعیتی کل شهر بیشتر است، ضروری است راهکارها و سیاست‌های پیشنهادی به گونه‌ای اصلاح و تکمیل گردد که مانع جابه‌جایی جمعیت از بافت تاریخی به بافت جدید و موجب تداوم جریان زندگی در بافت تاریخی شود. همچنین ضروری است در طرح جامع شهر نیز این موضوع مورد توجه قرار گیرد.
2. تغییرات پیشنهادی در خط محدوده بافت تاریخی واقع در بخش شمالی بافت، با توجه به موافقت وزارت میراث فرهنگی، گردشگری و صنایع دستی مورد تأیید قرار گرفت.
3. با توجه به ضرورت حفاظت و احیاء بافت تاریخی محمدیه و هم‌پیوندی بافت‌های تاریخی نائین و محمدیه، ضروری است، محدوده بافت تاریخی محمدیه توسط وزارت میراث فرهنگی، گردشگری و صنایع دستی تعیین و به همراه ضوابط اختصاصی حفاظتی جهت رعایت در طرح‌ ویژه حفاظت و احیاء و طرح‌های توسعه و عمران اعلام گردد. تا آن زمان و به‌منظور کنترل اقدامات اجرایی مؤثر بر سیمای تاریخی محمدیه، ضوابط سیما و منظر بافت تاریخی نائین، در محدوده مذکور نیز ملاک عمل خواهد بود.
4. لازم است پیشنهادهای ارائه‌شده خارج از محدوده بافت تاریخی نائین (اعم از معبر پیشنهادی در شمال بافت و ضوابط حفاظتی منظر طبیعی بافت تاریخی نائین و محمدیه واقع در حریم شهر) در قالب طرح جامع شهر بررسی و با رعایت کلیه ملاحظات و موضوعات اثرگذار ترافیکی، محیط زیستی و… تصمیم‌گیری شود.
5. کلیه آثار تاریخی ثبت‌شده در فهرست آثار ملی، بر اساس آخرین اعلام وزارت میراث فرهنگی با عنوان کاربری «تاریخی» در نقشه‌ها منعکس شود. همچنین نوع فعالیت در آثار تاریخی در محاسبات سرانه‌های کاربری مربوطه قابل اعمال است.
6. پیشنهاد ایجاد محور ۶ متری مقابل حسینیه پنجاهه، با توجه به تخریب‌های صورت‌گرفته و لزوم حفظ پیوستگی بافت تاریخی، در قالب طرح موضعی محدوده مذکور ارائه گردد.
7. در خصوص سند اساس طرح و آستانه مغایرت‌های اساسی، اقدامات و ضوابط مشمول «ممنوعیت» و «اساس طرح» می‌بایست در چهارچوب محورهای تعیین‌شده در مصوبه 1394/06/30 شورایعالی در خصوص «آستانه‌های مغایرت‌های اساسی» و قوانین حاکم بر بافت‌ها و بناهای تاریخی به‌صورت شفاف و مجزا ارائه شود.
8. با توجه به قرارگیری بازار تاریخی نائین در فهرست آثار ملی و ضرورت حفاظت از عرصه و اعیان بازار تاریخی، پیشنهادهای مربوط به تجمیع دکان‌های بازار با هم و تجمیع دکان‌های بازار با کاربری‌های مسکونی مجاور حذف شود.
9. ضوابط مربوط به حفاظت، مرمت و احیاء آثار تاریخی اعم از آثار ثبتی یا آثار ارزشمند غیرثبتی به‌صورت مجزا از سایر ابنیه، ارائه و در نقشه‌های مربوطه به‌صورت مجزا مشخص شود. همچنین ضوابط عمومی حرایم آثار تاریخی، در ضوابط و مقررات طرح لحاظ گردد.
10. ضوابط و مقررات برای تضمین ایمنی و مقاوم‌سازی بناهای واقع در حرایم قنوات ارائه شود. همچنین با توجه به اهمیت نظام آب‌رسانی شهر تاریخی (شامل قنات‌ها، آب‌انبار، پایاب‌ها و…) ضروری است طرح موضوعی و موضعی «مستندسازی و حفاظت و احیاء نظام آب‌رسانی سنتی نائین» با مشارکت میراث فرهنگی، شهرداری و شرکت آب‌منطقه‌ای تهیه شده و پس از تأیید در مراجع ذی‌ربط ملاک تکمیل و تدقیق ضوابط طرح حاضر در خصوص نظام آب‌رسانی و حرائم مربوطه قرار گیرد. تأکید می‌گردد هر گونه احداث زیرزمین و مستحدثات زیرزمینی، ضمن رعایت ضوابط طرح حاضر، منوط به استعلام از شرکت آب‌منطقه‌ای و میراث فرهنگی است.
11. ضوابط ویژه حفظ باغات و بناهای ارزشمند موجود در آن‌ها، واقع در شمال شرقی بافت (موسوم به بلوک مشاهیر) ارائه شود. سایر باغات، با رعایت کلیه ضوابط و مقررات، مشمول دستورالعمل ماده ۱۴ هستند.
12. ضوابط و برنامه اجرایی به‌منظور مقاوم‌سازی ابنیه بافت، تجهیز بافت به امکانات اطفاء حریق و کاهش مخاطرات طبیعی از جمله خطر سیلاب ارائه شود. همچنین دستورالعمل الزامات و ملاحظات دفاعی و پدافند غیرعامل موضوع مصوبه مورخ 1396/02/11 شورایعالی، متناسب با الزامات حفاظتی بافت تاریخی نائین، رعایت و سند مربوطه در اسناد ابلاغی لحاظ گردد.
13. به‌منظور شفاف‌سازی ضوابط طرح، گونه‌های کاربری تجاری مندرج در ضوابط و مقررات، به‌صورت مجزا بر روی نقشه کاربری مشخص شوند.
14. ضوابط سامان‌دهی و احیاء مسیرهای تاریخی‌ – گردشگری، شامل فعالیت‌ها، کالبد، عرصه عمومی و سیما و منظر در قالب طرح حاضر ارائه شود.
15. در خصوص ساخت‌وسازهای بدون مجوز موجود، ضمن خودداری از تثبیت تراکم وضع موجود، ضروری است ضوابط پیشنهادی طرح ویژه درباره آن‌ها لحاظ گردد.
16. بر ضرورت تکمیل و تجهیز تأسیسات شهری بافت تاریخی با رعایت الزامات حفاظتی، با مشارکت اداره کل میراث فرهنگی و ادارات و شرکت‌های خدمات‌رسان تأکید می‌گردد.
17. با توجه به ظرفیت‌های ملی بافت تاریخی نائین، ضروری است کارکردها و رویدادها در مقیاس ملی (ضمن رعایت ظرفیت‌های کالبدی بافت تاریخی) در قالب طرح‌های موضوعی تعریف شود.
18. در خصوص طرح‌های موضعی تعیین‌شده در طرح، لازم است شناسنامه هر کدام از طرح‌ها، شامل چهارچوب‌های محتوایی و فرایندی طرح، دستگاه تهیه‌کننده و همکار، منابع مالی و شیوه‌های تأمین مالی تعیین شود. همچنین بهره‌گیری از ظرفیت شرکت بازآفرینی شهری در اجرای پروژه‌ها مورد توجه قرار گیرد. طرح‌ها و پروژه‌های مرتبط با تأمین ایمنی، مقاوم‌سازی و احیاء و ارتقاء عرصه‌های عمومی بافت در اولویت قرار دارد.
19. در خصوص سازوکار پیشنهادی جبران محدودیت‌های توسعه با عنوان سازوکار «ارتفاق حفظ و احیاء منظر تاریخی‌ – فرهنگی نائین» لازم است سازوکار مالی پیشنهادی با همکاری شهرداری و شورای شهر نائین در قالب طرح موضوعی و متناسب با ظرفیت‌های عملیاتی شهرداری نائین؛ اصلاح و تدقیق شده و به تصویب مراجع ذی‌ربط برسد. در هر صورت افزایش تراکم و طبقات خارج از بافت تاریخی (به‌عنوان گیرنده حق توسعه) بیش از نیازهای شهر و ظرفیت و توان بستر طبیعی و زیست‌پذیری شهر نائین مورد تأیید نبوده و این موضوع می‌بایست در طرح جامع شهر لحاظ گردد.
    در این خصوص، تعیین سازوکار تخصیص اراضی معوض به‌منظور تأمین خدمات ضروری بافت و حفظ حرایم بناهای ثبت شده، در اراضی دولتی واقع در محدوده یا اراضی الحاق شده به محدوده شهر، در چارچوب قوانین و مقررات، در اولویت قرار گیرد.
20. در بخش چهارچوب نظارت و کنترل تحقق طرح و برنامه، ضمن تأیید ضرورت تشکیل ساختار تخصصی حفظ و احیاء بافت تاریخی در شهرداری نائین، لازم است شورای راهبری پیشنهاد شده در چهارچوب سازوکارهای نهادی و اجراییِ قانونیِ موجود اصلاح شود.
21. با توجه به این‌که بافت تاریخی نائین نمونه شاخصی از بافت‌های تاریخی شهرهای کویری و بازگوکننده بخش مهمی از رویدادهای تاریخ معاصر ایران است، پیشنهاد می‌شود اقدامات لازم به‌منظور ثبت جهانی بافت تاریخی نائین در دستور کار وزارت میراث فرهنگی، گردشگری و صنایع دستی قرار گیرد.
22. نظر به توسعه افقی نامتناسب و فراتر از رشد جمعیت شهر نائین طی سال‌های گذشته و تأثیرات سوء آن بر تداوم سکونت در بافت تاریخی، بر ضرورت استفاده از ظرفیت درونی شهر و بافت (با رعایت ظرفیت بافت و الزامات حفاظتی) در تأمین نیازهای سکونتی و خدماتی شهر در برنامه‌ریزی‌های آتی تأکید می‌شود.
23. اسناد و مدارک نهایی طرح شامل پلان سیاست‌گذاری، نقشه ساختار فضایی پیشنهادی، نقشه کاربری وضع موجود و پیشنهادی، نقشه تراکم و طبقات پیشنهادی، نقشه پیشنهادی سلسله‌مراتب و پوسته شبکه معابر، نقشه اصالت و یکپارچگی (شامل تمامی ارزش‌های شناسایی‌شده در بافت)، نقشه دفع آب‌های سطحی، نقشه نوع اقدام و ضوابط ساخت پلاک‌ها، نقشه معرفی پروژه‌های موضعی و طراحی فضای شهری، نقشه پدافند غیرعامل، نقشه اساس طرح و آستانه‌های مغایرت‌ اساسی و ضوابط و مقررات ارائه شود.

مراتب جهت استحضار و دستور انعکاس و اقدام اعلام می‌شود. خواهشمند است دستور فرمایید در اجرای ماده ۴۲ آئین‌نامه نحوه بررسی و تصویب طرح‌ها، اسناد طرح پس از اصلاح بر اساس این مصوبه جهت ابلاغ به مراجع ذی‌ربط در اختیار دبیرخانه شورایعالی قرار گیرد.

شماره نامه اعلام مصوبه: ۳۰۰٫۱۶۷۴۷۹
مورخ: ۱۴۰۴/۱۰/۰۲