طرح حفاظت بافت تاریخی اردبیل

شورای عالی شهرسازی و معماری ایران در جلسات مورخ 1403/09/05 و 1403/09/19 «طرح ویژه حفاظت و احیاء بافت تاریخی – فرهنگی شهر اردبیل» مصوب جلسه مورخ 1403/02/17 کمیسیون ماده پنج شهر اردبیل و جلسه مورخ 1403/03/16 کارگروه زیربنایی استان و جلسه مورخ 1403/03/31 شورای برنامه‌ریزی و توسعه استان را در راستای اجرای ماده (3) قانون حمایت از مرمت و احیاء بافت‌های تاریخی – فرهنگی مورد بررسی قرار داد و با توجه به صورت‌جلسات مورخ 1403/05/30، 1403/06/06 و 1403/07/03 کمیته فنی شماره سه و کمیته منتخب (مورخ 1403/07/17، 1403/07/25 و 1403/08/01)، ضمن تصویب طرح در محدوده‌ای با مساحت حدود 260 هکتار، مقرر نمود اسناد طرح با اعمال اصلاحات زیر توسط دبیر شورایعالی ابلاغ شود:

1- جمعیت
1-1- جمعیت پیشنهادی 50400 نفری مصوب کمیسیون ماده 5 و شورای برنامه‌ریزی استان در بافت تاریخی در افق طرح سال 1413، با توجه به نرخ رشد جمعیت در سال‌های گذشته، متوسط نرخ نوسازی در منطقه و شهر، تدقیق ضوابط و مقررات طرح بر اساس الزامات حفاظت و احیاء بافت و ظرفیت بافت در تأمین خدمات عمومی، مجدد محاسبه و تدقیق شده و مبنای تأمین سرانه‌ها و سطوح خدماتی قرار گیرد.

2- پهنه‌بندی و کاربری
2-1- با توجه به سطح عملکردی بافت در مقیاس ناحیه شهری، تأمین خدمات عمومی در سطح محله و ناحیه، با تأکید بر تأمین شعاع دسترسی مناسب برای خدمات عمومی الزامی است. تعیین سرانه و سطوح کاربری‌های مذکور با رعایت الزامات حفاظت از بافت تاریخی صورت پذیرد.
2-2- به‌منظور تداوم سرزندگی و رونق بازار اردبیل و ممانعت از خروج فعالیت‌های بازار اردبیل به خارج از بازار، پهنه‌های مختلط فعالیتی وضع موجود در پیرامون بازار، در قالب پهنه مختلط به فعالیت ادامه داده و تعیین کاربری‌ها و فعالیت‌ها در پهنه‌های مذکور، بر مبنای تداوم سکونت، فعالیت‌های فرهنگی هم‌پیوند با فعالیت‌های اقتصادی بازار و تجاری متناسب تعیین گردد. احداث مجتمع‌های تجاری جدید بزرگ مقیاس پیرامون بازار که به هر نحو، موجب تهدید بافت شود، ممنوع است.
2-3- نقشه کاربری پیشنهادی طرح، بر مبنای نقشه پهنه‌بندی اصلاح‌شده، تهیه و ضوابط فعالیت‌ها و ساخت‌و‌ساز مربوط به هر کدام از کاربری‌ها ارائه شود. در این راستا، بهره‌برداری از بناهای واجد ارزش، به‌منظور تأمین بخشی از خدمات عمومی مورد نیاز و فعالیت‌های مرتبط با گردشگری، با پیش‌بینی مشوق‌های لازم، مورد تأکید است.

3- شبکه معابر
3-1- پوسته پیشنهادی معابر، بر اساس موارد ذیل، بر روی نقشه به‌روزرسانی‌شده وضع موجود، اصلاح و تکمیل گردد:
1. حفظ کلیه بناهای ارزشمند (اعم از ثبت‌شده یا ثبت‌نشده در فهرست آثار ملی) الزامی است
2. صرفاً حقوق مکتسبه قانونی پلاک‌های هم‌جوار معبر ملاک عمل است
3. ادامه انجام تعریض صرفاً در معابری که بیش از 80 درصد از معبر براساس طرح ملاک عمل پیشین تعریض شده امکان‌پذیر است
4. تعیین عرض متغیر برای پوسته (پذیرش حدودی از تغییرات در عرض) مجاز است.
– تبصره: نقشه بناهای ارزشمند شناسایی‌شده توسط مشاور (اعم از بناهای ثبتی و غیرثبتی)، حرایم اختصاصی و عمومی بناهای ثبتی و گذرهای ارزشمند تاریخی، ظرف مدت دو هفته به تأیید وزارت میراث فرهنگی، گردشگری و صنایع دستی رسیده و مبنای تدقیق پوسته معابر قرار گیرد. بناهای یاد شده بر روی کلیه نقشه‌ها و اسناد طرح مشخص شوند.
3-2- پوسته کلیه معابر که بنابر طول معبر، امکان پذیرش عرض بیش از 6 متر را دارند، در نقشه شبکه معابر ترسیم شده و صرفاً معابر محلی با عرض کمتر از 6 متر، در قالب ضوابط و مقررات تعیین تکلیف گردند.
3-3- در مورد گذر اوچ دکان، با توجه به تعریض اجرا شده وفق طرح تفصیلی قبلی شهر (مصوب 1384/04/12 و اصلاحیه 1389) و طرح تفصیلی بافت کهن، طرح مصوب شورای برنامه‌ریزی استان در مورد اتصال گذر مذکور به خیابان آیت‌اله طالقانی، در صورت انجام مطالعات خردنگر و عارضه‌سنجی ترافیکی، توسط شهرداری اردبیل و تصویب آن در شورای هماهنگی ترافیک استان مورد تأیید است.
3-4- در مورد گذر پیرزرگر، با توجه به سابقه وجود بازار تاریخی پیرزرگر و تعریض انجام‌شده وفق طرح تفصیلی شهر و طرح تفصیلی بافت کهن، تصمیم‌گیری در مورد ضرورت تعریض ادامه گذر و اتصال آن به خیابان آیت‌‌اله کاشانی از طریق مطالعات نیازسنجی و امکان‌سنجی، که توسط شهرداری اردبیل انجام شده و به تصویب کمیسیون ماده پنج می‌رسد، تعیین تکلیف شود.
3-5- در خصوص پیشنهاد طرح در مورد پیاده‌راه‌سازی خیابان‌های امام خمینی و کاشانی در اطراف بازار تاریخی شهر، به‌سبب ایجاد زمینه‌های انتقال ترافیک مرکز شهر به بافت پیرامون، تأثیر نامطلوب بر رونق فعالیت‌های مجاور خیابان‌ها و عدم تحقق پیاده‌راه‌های مذکور (از زمان طرح جامع 1389 تاکنون)، با توجه به عدم احراز ضرورت پیاده‌راه‌سازی خیابان‌های مذکور، مقرر شد انجام تهمیدات مدیریتی به‌منظور روان‌سازی و آرام‌سازی ترافیک در خیابان‌های یاد شده، صورت پذیرد. همچنین ضروری است راهکارهای عملیاتی به‌منظور ارتقاء کیفیت فضای شهری پیاده‌راه اسفریس ارائه گردد.
3-6- راهکارها و ضوابط و مقررات به‌منظور احیاء پیوستگی شبکه گذرهای تاریخی و ارزشمند بافت و تجهیز آن‌ها برای حضور مشترک و ایمن پیاده و سواره، ارائه شود. مسیر پیشنهادی به‌منظور اتصال جمعه مسجد تا بقعه شیخ صفی نیز در همین چارچوب است.
3-7- نقشه سلسله‌مراتب شبکه معابر، باید مطابق آیین‌نامه طراحی راه‌های شهری مصوب 1399 شورایعالی اصلاح و تکمیل شود.

4 – طرح بافت پیرامون بقعه شیخ صفی
4-1- نظر به تصویب طرح حفاظت و ساماندهی بافت پیرامون بقعه شیخ صفی توسط وزارت میراث فرهنگی (ابلاغی طی نامه شماره 1929/992500 مورخ 14/2/1399 به استاندار اردبیل)، طرح های موضعی در محدوده مشخص شده بر روی نقشه پیوست، با رویکرد مرمت شهری، در چارچوب ظرفیت بافت و ملاحظات بحران و پدافند غیرعامل در تعیین فعالیت‌ها و دسترسی‌ها، رعایت ضوابط و مقررات حرایم اثر ثبت جهانی بقعه شیخ صفی، به همراه پیوست تحقق‌پذیری و اجرای طرح، با همکاری وزارت میراث فرهنگی و شهرداری اردبیل و مشارکت دستگاههای استانی، ظرف مدت 3 ماه تهیه شود. هرگونه اقدام اجرایی در محدوده مذکور، پس از ابلاغ طرح ها توسط وزارت میراث فرهنگی، امکان پذیر است. هماهنگی و پیگیری لازم در خصوص تحقق این امر توسط استانداری می باید انجام شود.
4-2- در مورد سایر پلاک‌ها و معابر واقع در حریم بقعه شیخ صفی (خارج از محدوده پیشنهادی طرح های ویژه، موضوع بند ( 4-1 ) مصوبه حاضر)، طرح حفاظت و ساماندهی بافت پیرامون بقعه، ملاک عمل قرار گیرد.

5- ضوابط و مقررات طرح
5-1- تعداد طبقات در محدوده بافت کهن حداکثر 3 طبقه (روی زمین) و در محدوده خارج از بافت کهن تا خط محدوده بافت تاریخی حداکثر 6 طبقه (روی زمین) تعیین می‌گردد. بدیهی است رعایت ضوابط حرایم اختصاصی و عمومی آثار ثبتی مقدم بر این ضوابط است. تغییر تعداد طبقات در محدوده بافت کهن، و تغییر حداکثر طبقات در محدوده خارج از بافت کهن، مصداق مغایرت اساسی است.
5-2- برخورداری از ضوابط تشویقی مربوط به افزایش یک طبقه، در محدوده خارج از بافت کهن و حرایم آثار تاریخی، در معابر بالای 16 متر، منوط به رعایت حداکثر 7 طبقه است.
5-3- حداقل اندازه مساحت قطعه برای برخورداری از حداکثر طبقات در پهنه مسکونی، 200 مترمربع و در پهنه مختلط و فعالیت 300مترمربع تعیین می‌گردد. برخورداری از سطح اشغال 100% در کاربریهای تجاری، صرفاً در یک طبقه با حداکثر اندازه قطعه 50 مترمربع امکان پذیر است. حداکثر سطح اشغال در پهنه های سبز درون بافتی، 5% برای فعالیتهای پشتیبان فضای سبز تعیین می‌گردد.
5-4- در خصوص الگوی توده‌گذاری، ترکیب توده و فضا در دو دسته شامل بناهای با طبقات یک و دو و سایر ابنیه، به صورت مجزا ارائه شود. در مورد بناهای موجود که دارای توده‌گذاری ارزشمند مبتنی بر معماری بومی هستند، احداث بنای جدید با حفظ منطق توده گذاری ارزشمند موجود انجام شود. در خصوص حرایم آثار تاریخی، چارچوب کلی توده‌گذاری و معماری ابنیه واقع در حریم ارائه شود.
5-5- چارچوب اقدامات و کلیه ضوابط مربوط به نحوه اقدام در بافت تاریخی، در ضوابط و مقررات طرح حاضر به صورت شفاف تعیین تکلیف شده و ارجاع به ضوابط سایر طرح‌ها (طرح تفصیلی، طرح بافت فرسوده و ….) و طرح‌های بعدی فاقد وجاهت قانونی می باشد.
5-6- ضروری است ضوابط و مقررات نمای بناهای شهری بصورت کامل، شفاف مطابق مصوبه شورایعالی شهرسازی و معماری مورخ 21/12/1402 ارائه و ملاک عمل کمیته نمای شهری اردبیل قرار گیرد.
5-7- در خصوص روشهای جبران محدودیت‌های توسعه، راهکارهای تشویقی عام مندرج در مصوبه مورخ 1/5/1403 شورایعالی در مورد «راهکارهای تشویقی با هدف احیاء و تقویت سکونت در محدوده بافتهای تاریخی-فرهنگی کشور» در قالب ضوابط و مقررات طرح حاضر تدقیق و ارائه گردد.
5-8- در تعیین اساس طرح و آستانه های مغایرت اساسی این موارد لحاظ شوند: تغییر در عرض و پوسته، نقش و عملکرد شبکه معابر طرح، تغییر کاربری‌های خدمات عمومی، تغییر در طبقات و ارتفاع ابنیه در محدوده بافت کهن، تغییر در حداکثر طبقات و ارتفاع محدوده خارج از بافت کهن، تغییر در طرح محدوده بافت پیرامون بقعه شیخ صفی.
5-9- پروژه‌های طراحی فضای شهری ، همراه با شناسنامه طرح، دستگاه تهیه کننده و همکار، شیوه های تامین مالی مورد نیاز و سایر چارچوبهای محتوایی و فرایندی، بر اساس اولویت بندی مسائل کلیدی و عاجل بافت ارائه شده و بر روی نقشه مشخص گردد.
5-10- در اسناد نهایی راهکارهای موثر و عملیاتی در خصوص مدیریت بحران وپدافند غیر عامل ارائه گردد.
پس از اصلاح موارد فوق، اسناد و مدارک نهایی طرح، شامل نقشه ساختار فضایی پیشنهادی، نقشه کاربری وضع موجود و پیشنهادی، نقشه تراکم و طبقات پیشنهادی، سلسله مراتب و پوسته شبکه معابر، نقشه اصالت و یکپارچگی (شامل تمام ارزشهای شناسایی شده در بافت، با تأیید میراث فرهنگی)، نقشه دفع آبهای سطحی، نقشه معرفی پروژه های طراحی فضای شهری، نقشه پدافند غیرعامل، نقشه اساس طرح و آستانه‌های مغایرت اساسی و ضوابط و مقررات ارائه شود.
پس از تصویب و ابلاغ طرح ویژه حفاظت و احیاء بافت تاریخی اردبیل، طرح مذکور ملاک صدور پروانه و هرگونه اقدام اجرایی در بافت تاریخی اردبیل است.

مراتب جهت استحضار و صدور دستور انعکاس و اقدام اعلام می شود. خواهشمند است در اجرای ماده 42 آئین‌نامه نحوه بررسی طرح‌ها و . . . دستور فرمائید اسناد طرح پس از اصلاح براساس مفاد این نامه جهت ابلاغ در اختیار دبیرخانه شورایعالی قرار گیرد.

شماره نامه اعلام مصوبه: 300/167263
مورخ: 1403/10/19